Chet tili imtihonidan ozod bo'lish: (B1 va B2), bakalavr va magistratura uchun sertifikat
O‘zbekiston OTMlarining bakalavriat va magistraturasiga kirishda chet tili sertifikatlarining (IELTS, CEFR, TOEFL) roli: Bilim va malakalarni baholash agentligi (UzBMB) qoidalari, til mutaxassisligi (93 ball) va iqtisodiyot kabi not-language yo‘nalishlarida (63 ball) B1 (75%) hamda B2 (100%) ballar hisobi, qabul qilinadigan va taqiqlangan sertifikatlar ro‘yxati hamda Akademiya tayyorgarlik yo‘l xaritasi.
Har yili yoz oylarida O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalariga (OTM) kirish imtihonlari boshlanganda yuz minglab abituriyentlar bitta savol atrofida bosh qotiradi: "Chet tili sertifikati menga qanday ustunlik beradi va u bilan qancha ballni kafolatlangan holda qo‘lga kirita olaman?"
Bugungi kunda kirish imtihonlaridagi shafqatsiz raqobat sharoitida — hatto 0.5 yoki 1 ball abituriyentning davlat granti asosida o‘qishga kirishi yoki to‘lov-kontrakt chegarasida qolib ketishini hal qilayotgan bir paytda — chet tili sertifikati abituriyent va magistrantlar uchun "oltin xavfsizlik kamari"ga aylandi.
Ushbu tahliliy maqolada O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari hamda Bilim va malakalarni baholash agentligi (UzBMB — sobiq DTM) rasmiy mezonlari asosida bakalavriatda B1 (75%) va B2 (100%) ballar hisobi, Iqtisodiyot va Filologiya sohalari farqi, magistraturadagi majburiy filtr hamda Akademiya o‘quv markazi tavsiyalari batafsil tahlil qilinadi.

1-QISM: Bakalavriat uchun UzBMB Qoidalari — B1 (75%) va B2 (100%) tizimi qanday ishlaydi?
Ilgari abituriyentlar o‘rtasida eng ko‘p uchraydigan cheklovlardan biri — kirish imtihonlarida faqat B2 va undan yuqori (C1, C2) sertifikatlarning inobatga olinishi edi. Agar abituriyentda B1 sertifikati bo‘lsa, u imtiyoz bermas, nomzod boshqa abituriyentlar qatori test zaliga kirib, test topshirishga majbur bo‘lardi.
Hukumat qarorlari va Bilim va malakalarni baholash agentligi tomonidan kiritilgan yangilangan tartibga binoan tizim tubdan adolatli va bosqichli ko‘rinishga keltirildi:
UzBMB Asosiy Qoidasi:
1. B2 va undan yuqori (B2, C1, C2) sertifikatga ega abituriyentlar:Tanlagan ta’lim yo‘nalishining fanlar majmuasida chet tili mavjud bo‘lsa, chet tili fanidan test sinovlaridan to‘liq ozod qilinadi va ularga ushbu fan bo‘yicha maksimal ballning 100 foizi beriladi.
2. B1 darajadagi milliy yoki xalqaro sertifikatga ega abituriyentlar:Chet tili fanidan test sinovidan ozod etiladi va ularga ushbu fan uchun ajratilgan maksimal ballning 75 foizi miqdorida ball beriladi.
Ushbu qoida fanlar majmuasida chet tili mutaxassislik fani (1-fan yoki 2-fan) sifatida belgilangan barcha bakalavriat yo‘nalishlariga to‘liq taalluqlidir.
2-QISM: Til mutaxassisligi va til bo‘lmagan sohalar (iqtisodiyot) kesimida ballar tahlili
Bakalavriatga kirish testlarida abituriyent jami 189 ball to‘plashi mumkin. Bu ball 2 ta blokdan shakllanadi:
- Majburiy 3 ta fan: Ona tili (10 ta × 1.1 = 11 ball), Matematika (10 ta × 1.1 = 11 ball), O‘zbekiston tarixi (10 ta × 1.1 = 11 ball) — Jami 33 ball.
- Mutaxassislik 2 ta fani: 1-asosiy fan (30 ta × 3.1 = 93 ball) va 2-asosiy fan (30 ta × 2.1 = 63 ball) — Jami 156 ball.
A) Til Mutaxassisligi Fakultetlari (Xorijiy filologiya, Tarjima nazariyasi, Gid hamrohligi):
Ushbu yo‘nalishlarda chet tili 1-asosiy mutaxassislik fani hisoblanadi (30 ta savol × 3.1 ball = 93 ball).
- B2 va undan yuqori sertifikat: Abituriyentga to‘g‘ridan-to‘g‘ri 93.0 ball (100%) to‘liq yoziladi.
- B1 sertifikat: Belgilangan 93 ballning 75 foizi, ya’ni 69.75 balltaqdim etiladi.
Muhim Ogohlantirish: Filologiya va tarjima fakultetlarida davlat granti o‘tish ballari an’anaviy ravishda yuqori (170–185+ ball). Agar siz B1 bilan kirsangiz, B2 yoki C1 sertifikati bor raqibingizdan avtomatik ravishda 23.25 ballga orqada qolasiz! Shu sababli til mutaxassisligini tanlaganlar qat’iy ravishda kamida B2 darajasini maqsad qilishlari shart.
B) Til Mutaxassisligi Bo‘lmagan Fakultetlar (Iqtisodiyot, Moliya, Bank ishi, Menejment, Yurisprudensiya):
Ko‘pchilik abituriyentlar ingliz tilini faqat bo‘lajak chet tili o‘qituvchilari o‘rganadi deb yanglishadilar. Aslida eng katta strategik ustunlikni iqtisodiyot va ijtimoiy-huquqiy sohalar abituriyentlari qo‘lga kiritadilar!
Iqtisodiyot yo‘nalishida fanlar bloki quyidagicha:
- 1-mutaxassislik fani: Matematika (30 ta × 3.1 = 93 ball);
- 2-mutaxassislik fani: Chet tili (30 ta × 2.1 = 63 ball).
Agar siz iqtisodiyotga topshirayotgan bo‘lsangiz va qo‘lingizda kamida B2 sertifikatingiz bo‘lsa:
- Siz chet tili testiga kirmaysiz va 63.0 ballni (100%) naqd qilib cho‘ntakka solasiz!
- Bu butun boshli kirish imtihonidagi maksimal ballning (189 ball) roppa-rosa 33.3 foizi — uchdan bir qismi demakdir!
- Agar B1 sertifikatingiz bo‘lsa: 63 ballning 75 foizi, ya’ni 47.25 ballolasiz (farq — atigi 15.75 ball).
Abituriyent imtihon zaliga qadam qo‘ymasidanoq umumiy ballining uchdan bir qismini kafolatlab qo‘ysa, u butun kuch va vaqtini faqatgina Matematika (93 ball) va majburiy fanlarga (33 ball) qaratishi mumkin. Aynan shu strategiya Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti (TDIU) yoki Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetiga (JIDU) grantga kirishning asosiy kalitidir.
3-QISM: Magistratura uchun chet tili sertifikati

Agar bakalavriatda til sertifikati ixtiyoriy imtiyoz bo‘lsa, davlat OTMlari magistraturasiga kirishda chet tili sertifikati 100% MAJBURIY TALAB (filtr) hisoblanadi. Qo‘lida tasdiqlangan rasmiy sertifikati bo‘lmagan talabgorning arizasi davlat qabul platformasi orqali qabul qilinmaydi va u tanlovga umuman qo‘yilmaydi!
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mezonlariga ko‘ra, talab etiladigan sertifikat darajasi sohalar xususiyatiga qarab 3 ta toifaga bo‘lingan:
| Talab darajasi | Magistratura mutaxassisliklari guruhi | Mos xalqaro va milliy sertifikatlar |
|---|---|---|
| C1 DARAJA | Xorijiy filologiya va tillarni o‘qitish: Ingliz, nemis, fransuz tili filologiyasi, tarjima nazariyasi va amaliyoti. | IELTS Academic 7.0+, CEFR C1, TOEFL iBT 95+ |
| B2 DARAJA | Iqtisodiy, ijtimoiy-gumanitar va aniq sohalar:Iqtisodiyot, Moliya, Bank ishi, Menejment, Yurisprudensiya (Huquq), Matematika, Axborot texnologiyalari (AKT va dasturlash), Biologiya, Jurnalistika. | IELTS Academic 5.5–6.5, CEFR B2, TOEFL iBT 72–94 |
| B1 DARAJA (Yengillik berilgan) |
Amaliy, ishlab chiqarish va texnik sohalar:Muhandislik ishi, Qishloq xo‘jaligi, Veterinariya, Sog‘liqni saqlash (Tibbiyot), Ta’lim va pedagogika, Arxitektura va qurilish, Fizika va tabiiy fanlar, Madaniyat va sport. | IELTS Academic 4.5–5.0, CEFR B1, TOEFL iBT 42–71 |
Muhim Istisno: Bakalavriat ta’lim dasturini to‘liq xorijiy tilda (ingliz tilida) o‘qigan bitiruvchilar (masalan, Westminster, MDIST, Turin, Inha, Akfa/Central Asian yoki davlat OTMlarining ingliz guruhlari) magistraturaga hujjat topshirganda chet tili sertifikatini taqdim etishdan to‘liq ozod qilinadi.
4-QISM: Qaysi Sertifikatni Tanlash Kerak? IELTS vs CEFR (Multi-Level) vs TOEFL
Abituriyent va talabalar oldida turadigan navbatdagi amaliy savol: "Qaysi imtihonni topshirgan ma'qul?"
| Taqqoslash mezoni | IELTS Academic | CEFR Multi-Level (UzBMB) |
|---|---|---|
| Imtihon tashkilotchisi | British Council / IDP Australia | Bilim va malakalarni baholash agentligi |
| O‘rtacha imtihon to‘lovi | ~$190 (~2 400 000 so‘m) | 1.5 BHM (~560 000 so‘m) |
| Amal qilish muddati | 2 yil | 2–3 yil |
| Mahalliy Davlat OTMlari | 100% to‘liq tan olinadi | 100% to‘liq tan olinadi |
| Xalqaro OTMlar (WIUT, Turin va h.k.) | Barchasida so‘zsiz o‘tadi | Faqat ayrimlarida qabul qilinadi |
| Chet elda o‘qish va Viza | Dunyo miqyosida tan olingan | Xorijiy elchixonalar tan olmaydi |
| Imtihon topshirish tezligi | Har hafta (CD IELTS formatida) | 1–2 oyda bir marta ochiladi |
Xulosa: Agar maqsadingiz faqat O‘zbekiston davlat OTMlariga kirish bo‘lsa — CEFR Multi-Level eng hamyonbop va qulay yo‘ldir. Agar kelajakda xalqaro OTMlarga kirish, chet elda o‘qish yoki global grantlar yutishni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz — IELTS Academic yagona to‘g‘ri sarmoyadir.
5-QISM: DIQQAT! UzBMB Tan Olmaydigan va 0 Ball Beradigan Xavfli Sertifikatlar
Afsuski, har yili ko‘plab abituriyentlar noto‘g‘ri ma’lumotlar qurboni bo‘lib, davlat OTMlari tan olmaydigan testlarga pul va vaqt sarflaydilar. Quyidagi sertifikatlar O‘zbekiston davlat OTMlarida MUTLAQO O‘TMAYDI va 0 BALL BERADI:
- ❌ Duolingo English Test: UzBMB tomonidan rasman tasdiqlangan xalqaro sertifikatlar ro‘yxatiga kiritilmagan. Davlat OTMlariga kirishda 1 ball ham bermaydi!
- ❌ IELTS General Training: Imtihon topshirishda diqqat qiling! Faqat IELTS Academic qabul qilinadi. Migratsiya uchun topshiriladigan General turi o‘tmaydi.
- ❌ JLPT (Yapon tili): Oxirgi normativ o‘zgarishlarga asosan yapon tilining JLPT xalqaro sertifikati ro‘yxatdan chiqarilgan. Imtiyoz olish uchun faqat UzBMB tomonidan beriladigan milliy sertifikat topshirilishi kerak.
- ❌ Nazoratsiz onlayn testlar: Uyda o‘tirib topshiriladigan onlayn testlar qabul qilinmaydi. Sertifikat faqat vakolatli test markazlarida oflayn tarzda olingan bo‘lishi shart.
6-QISM: Bir Urinishda B2 / C1 Olish Uchun Akademiya Yo‘l Xaritasi
Chet tili sertifikatini olish — bu shunchaki tavakkal emas, balki tizimli reja va professional metodika natijasidir. Akademiya ta'lim markazi ustozlari tomonidan tavsiya etiladigan 5 bosqichli harakat rejasi:
- O‘z darajangizni aniqlang: Dastlab saytimizdagi Bepul Onlayn Daraja Testini topshiring. Test grammatika va so‘z boyligingizni xolisona baholab, qaysi kursdan boshlash kerakligini ko‘rsatadi.
- Grammatika va poydevorni mustahkamlang: Agar darajangiz A2–B1 bo‘lsa, darhol sertifikat guruhiga o‘tish samarasiz. Dastlab Akademiya Foundation Kursi orqali murakkab gaplar, artikllar va ergash gaplarni mustahkamlab oling.
- Davlat OTMlari maqsadi uchun: Akademiya CEFR Multi-Level Kursida UzBMB imtihon tuzilmasi, qoliplar va o‘tgan yillarning real testlari asosida B2 darajasini qo‘lga kiriting.
- Global OTMlar va Band 7.0+ uchun: Akademiya Academic IELTS Kursida Writing Task 1, Task 2 va Speaking bo‘yicha ekzaminator talablarini to‘liq o‘zlashtiring.
- Real imtihon simulyatsiyasi: Imtihon zaliga kirishdan oldin Akade IELTS CD Mock Platformasida xuddi rasmiy test markazidagi kabi kompyuterda mashq qilib, hayajonni yengib oling.
Har kuni mustaqil ravishda ingliz tilini rivojlantirish uchun kunlikingliz.uzonlayn platformasidan hamda dars jadvallari va maslahatlar uchun @akade_bot Telegram xizmatidan foydalanishingiz mumkin.
Vaqtni boy bermang!
Chet tili sertifikati — bu imtihon arafasidagi yoz faslida emas, balki kuz va qish oylarida qo‘lga kiritiladigan strategik yutuqdir. Bahor oylaridayoq B2 yoki C1 sertifikatini naqd qilib qo‘ygan abituriyent imtihonga xotirjam va 100 foizlik ishonch bilan qadam qo‘yadi.
O‘z kelajagingiz poydevorini bugunoq quring: akade.uz/markazda havolasida o'zingizga mos kursni tanlang!
